Bir işletmenin başarısı veya başarısızlığının
değerlendirilmesinde bir hareket noktası olmasından hareketle işletme
skandallarının tespit edilmesinde çok önemli bir rol oynamaktadır diye dünya
kamuoyunda bilinir. Muhasebenin tuttuğu kayıtlar ve hazırladığı mali tablolar aracılığıyla
yatırımcılar ve diğer kullanıcılara işletmenin yaptığı işlerde ne kadar
başarılı veya başarısız olduğuna ilişkin bir resim sunduğu belirtilebilir.
Oysa, işletmenin finansal açıdan başarısız olduğu zamanlarda bazı yöneticiler,
mevcut performansı artırmak ve daha iyi gösterebilmek için muhasebeden
yararlanarak yatırımcıları yanlış bilgilendirme eğiliminde olabilirler. Ayrıca,
yöneticiler karı artırmak veya aktifleri olduğundan daha fazla göstermek gibi
bazı yönetimsel amaçları gerçekleştirebilmek için muhasebedeki mevcut
esnekliklerden yararlanma hususunda istekli olabilirler.
Yaratıcı muhasebe kavramı
Yaratıcı muhasebe kavramı Anglo-Saxon
literatürde 1970’li yıllarda iflas eden işletmelerle ilgili yapılan
çalışmalarda ortaya çıkmış olup daha ziyade IanGriffiths tarafından 1986
yılında “Yaratıcı Muhasebe (Creative Accounting)” adlı kitabın yayınlanmasından
sonra önem kazanmıştır. Yaratıcı muhasebe, yukarıda belirtilen kitap sonrası
sık kullanılan bir kavram olsa da, tanımı hususunda bir fikir birliği olmadığı
ifade edilebilir. Mulford ve Comiskey tarafından geliştirilen ve daha ziyade
ABD’ de kabul gören geniş kapsamlı bir tanımlamada yaratıcı muhasebe “Genel
Kabul Görmüş Muhasebe İlkeleri dahilinde veya bu sınırlar dışında hileli
finansal raporlama, kazanç yönetimi ve gelirin yıllar itibariyle belirli bir düzeyde
tutulmasına ilişkin uygulamaları da kapsayacak saldırgan tercihlerin
benimsenmesinden hareketle finansal verilerle oynamaya yönelik herhangi bir
adım” biçiminde açıklanmıştır. İngiltere’ de kabul gören daha dar kapsamlı bir
tanımlamaya göre yaratıcı muhasebe; “Avantaj elde etme, gerçeği göstermekten
kaçınma veya mevcut sonuçları yanıltıcı bir şekilde olduğundan daha iyi
gösterme amacıyla kanuni düzenlemelerdeki boşluklardan yararlanma” biçiminde
açıklanmıştır.
Bu iki tanımlama birlikte değerlendirildiğinde;
geniş kapsamlı ABD menşeli tanımlamanın, yaratıcı muhasebeyi hileli
uygulamaları da içeren bir faaliyet olarak görmesine karşın, nispeten dar
kapsamlı olan İngiliz menşeli tanımlamanın, yaratıcı muhasebeyi hileyi
içermeyen, yasalardaki mevcut esnekliklerden yararlanmaya yönelik faaliyetler
olarak gördüğü ifade edilebilir. Bu çalışmada esas alınan tanımlamada da
yaratıcı muhasebenin hileyi içermediği kabul edilmektedir. Yaratıcı muhasebe;
yasal sınırlar içinde kalmak kaydıyla muhasebedeki mevcut esnekliklerden
yararlanılarak ölçüm ve sunum yapılması ve böylelikle muhasebe bilgilerini
kullananların ihtiyaçlarından ziyade bu bilgileri hazırlayanların önceliklerine
yer verilmesi biçiminde tanımlanabilir.
Esasen yaratıcı muhasebe kavramı, muhasebe meslek mensuplarının yıllık
hesaplarda yer alan rakamları değiştirebilme amacıyla kendi mesleki bilgilerini
kullandıkları bir süreci açıklamak için kullanılmaktadır
