Suriye değişimin uygun olacağı kaosun kıyısına yaklaşıyor görünmektedir. Değişimin kabul göreceği ve gerekli şartların oluşacağı bu sınır kontrol edilemezse aynı zamanda sistemin tamamen çökmesine de neden olabilir. İyi kullanılırsa sistemi çevresel şartlara daha uyumlu ve daha güçlü yapabilir. Esad ailesi, Beşar Esad’ın babası Hafız Esad’ın yönetimi darbeyle ele geçirdiği 1970’ten beri iktidarda. Beşar’ın 2000’de devlet başkanı olmasından sonra bazı liberalleşme adımları atıldı. Ama değişim zamanla hız kesti. Muhalifler hapse atıldı, Suriye medyası sıkı bir denetim altında ve ekonomi politikaları daha çok seçkinlere yarıyor. Suriye insan hakları sicili en kötü olan ülkelerden biri.
Suriye’nin geleceği için söylenebilecek en geçerli öngörü artık hiçbir şeyin eskisi gibi olmayacağıdır. Yaşanan kaosun sebebi de biraz budur. Hiçbir şeyin eskisi gibi olmamasının istenmesi. Dünya eski çağlardaki gibi büyük bir yer değildir artık. Şimdiki zamanda dünya oldukça küçülmüştür. Eskiden günler aylar süren yolculuklar bugün saatler içinde gerçekleşebilmektedir. Bir yerden bir yere etki edebilmekte kolaylaşmıştır. Bu çeşitli şekillerde elinde güç bulunduranların etki alanlarını, artan ulaşım ve haberleşme hızı kadar artırmıştır. Bir yerin kaderi sadece oranın sakinleri ve sahiplerinden çok o yerden menfaati olan güç sahiplerinin beklentilerince şekillenmektedir.
Bu ön kabul, o yerlerde yaşayan insanların ihtiyaçlarından doğan tepkilerini ve çabalarını küçümsemez ancak çabalarının sonucunda ulaşılan yeri açıklar. Bu güç sahibinin bulunduğu yerin uzaklığının önemi azalmıştır. Ortadoğu’da dünya siyasetindeki başat güçlerin beklentileri doğrultusunda yaşanan değişimleri yakın zaman içinde müşahede ediyoruz. Bu büyük çaplı değişim rüzgârı ise hala dinmiş değil. Arap Baharının her ülkedeki farklı sonuçlarının görülmesi gibi Suriye’de bambaşka bir sonuca geliniyor. Suriye bir yandan Lübnanlaşırken bir yandan Afganistanlaşıyor.
Suriye’deki iç savaşı bugüne kadar ayakta kalarak sürdürebilen devlet uzun vadede birliğini kaybetmek üzere ve aynı zamanda da eski kadroların tüm ülkeye yayılan otoritesini. 21 milyonlu Suriye’de nüfusun 74’ü Sünni. Nüfusun geri kalan bölümünü, Esad ailesinin de mensubu olduğu Arap Alevileri (Nusayriler) ve Hıristiyan azınlık oluşturuyor. Esad ülkenin seküler kimliğini güçlendirme çabası içinde. Ancak yetkililer, ailesi ve diğer Alevilerin elinde toplanmış durumda. Protestolar daha çok Sünnilerin ağırlıkta olduğu bölgelerde.Yavaş yavaş çatışma, mezhep temeline kayarken ve iç savaşın tarafları çeşitlenirken gelecekte ülkeye hükmetmeye çalışacak rejimin silueti belirmeye başlıyor. Suriye çok uzun sürecek bir iç savaşa doğru gidiyor.Bu savaş, etnik, dinsel, mezhepsel yönlerden olacağa benziyor… Suriye’den kaçışlar hızlanacaktır.
Türkiye dahil olmak üzere Suriye’nin tüm komşu ülkeleri bu iç savaştan etkilenecektir. Bu grup muhtemelen Özgür Suriye Ordusu isimli grup olmayacak. Radikal gruplardan destek alarak ortaya çıkabilecek orta bir yol ve ılımlı İslam modelini benimsemiş bir rejim doğabilir. Dağılan ülkeyi böyle bir sürükleyici güç toplayabilir ve başat güçlerin desteğini alabilir. Bununla birlikte İran iç ekonomik refahını yükseltmek lehine bölgedeki etkinliğini zayıflatabilir. Lübnan’da Hizbullah güç kaybederken İsrail rahatlayabilir. Filistin Devletinin yükselmesi ve bölgede özlenen barış yaklaşabilir. Ancak bu çözüm Rusların Akdeniz’e inme çabalarıyla örtüşmeyebilir. Bunun için çatışma ortamının bir müddet daha sürmesi gerekebilir ve bir şekilde Rus yardımına davet çıkabilir. Ancak böyle bir öngörü sepetinin nerden, nasıl olacağı sorusu, kaosun kendisi kadar bilinmezler içeriyor. Nasılları açıklayacak bilgimiz yok, bunlar bir temenniden çok, tamamen alçakgönüllü tahminler.
Yukarıda bahsettiklerimiz dikkatinizi çeken mantıklı bir senaryo olabilir veya size pek muhtemel görünmeyebilir. Ancak madalyona farklı açılardan bakmak, farklı şeyler görmenizi, farklı bağlantılar keşfetmenizi sağlayabilir.
