İsveç Stockholm Görme Engelliler Müzesi, Saynskadades Müzesi, Sivas Şarkışla Aşık Veysel Müzesi ile ortak yürütülen proje çerçe-vesinde Şarkışla Kaymakamı ve Sivas Müze Müdürü Ayşegül Canan Aydın ve beraberindeki heyet Stockholm’e oradan Malmö’ye oradan da Kopenhag’a görev amaçlı gelmişlerdi. Söz konusu heyet yaptıkları görüşme ve incelemelerde oldukça güzel bilgiler ve belgeler edinmişti. Müze müdürü Ayşegül Hanım daha önce benim tanıdığım Ankara Vakıflar Bölge Müdürlüğünde çalışan Fatoş Özgül’ün (Emniyet Mü-dürü Hacı Özgül’ün eşi) arkadaşı olup ben Ankara’da Genel Müdür Yardımcısı olarak görevli iken Sivas Müze Müdürlüğüne naklen geç-mişti. Bu nedenle bu AB projesi kapsamında geldikleri konu ile ilgili hem beni tanıdığı hem de benim Sivaslı ve Aşık Veysel hayranı ol-mam nedeniyle bana da bilgi ve belge sundu. Özellikle benim çok kullandığım ve bu nedenle görme engelliler dernek başkanlığından teşekkür aldığım şu sözü hep aklımda tutmuşumdur: “Engelli olmak başarıya engel değildir. Örnek Aşık Veysel, Aşık Veysel kör olmasam çoban olurdum. Kör oldum ozan oldum…” Hem de dünya ozanı olmuş. Bu nedenle ve Aşık Veysel’in başarısının olağanüstü olduğundan hareketle bu proje benim oldukça ilgimi çekti. Bu projeyle ilgili 8-9 Mayıs 2012 tarihleri arasında İsveç ve Danimarka’ya gelen proje ekibinin çalışmaları hakkında gazetede yer alan haber aynen şöyledir:
(* Sivas Müze Müdürlüğü ve İsveç’in Stockholm kentindeki Synskadades Müzesi ortaklığında yürütülen “Müzeler Arası Kültür İttifakı Projesi” kapsamında, Sivas’ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyündeki Aşık Veysel Müzesi, görme engellilerin de gezebileceği şekilde düzenlenecek. Sivas Müze Müdürü Ayşegül Canan Aydın, AB projesi kapsamında Sivas Valiliği’nin de desteğiyle yenileme çalışma-ları yapacaklarının belirterek görme engellilerin de müzeyi gezebilme-sini hedeflediklerini kaydetti. Aşık Veysel Müzesi’nin İsveç’teki proje ortağının Görme Engelliler Müzesi ve Görme Engelliler Federasyonu olduğunu ifade eden Aydın, bu müzedeki tarihi masalar, mutfak malzemeleri ve haritaların hepsinin kabartmalı, engellilerin anlayabileceği şekilde yapıldığını ve açık teşhir şeklinde konulduğunu söyledi. Proje kapsamında 8 kişilik bir ekiple 2 hafta boyunca İsveç’te müzecilik eğitimi alacaklarını ve Stockholm Görme Engelliler Müzesi’ndeki çalışmaları Sivas’ta Aşık Veysel Müzesi’ne uyarlayacaklarını ifade eden Aydın, görme engelliler ile müze ilişkisini kurmak istediklerini söyledi.

Yerel halk yanar diyor kısaca. Birçok kaynaklarda da Yanartaş diye geçiyor. Ama mitolojik dönemlere dayandığı efsanesi bambaşka bir dünya ya götürüyor bizleri. Chimera; Güney Antalya’nın dünyaca bilinen bir öyküsüdür. Bizim yeterince önemini kavrayamadığımız bir öykü belki de.
Chimera: Yunan mitolojisinde, tek vücutta birden fazla canlının uzuvlarına sahip, ağzından ateş püskürten bir canavardır. Bu canavarın bir başı keçi bir başı aslan, gövdesi aslan, kuyruğu yılan olarak tanımlanır. Ana hatları ve sonucu itibari ile öykü aynı olsa da, detaylarında farklılıklar gösteren iki ayrı öykü vardır efsaneye dair. En doğrusunu bulmak tarih araştırmacılarının işidir. Benim anlatmak istediğim günümüzdeki yetersizlikler.
Ephyra kralı Glaukos’un oğlu Hipponoes, bir av partisinde yanlışlıkla kardeşi Belleros’u öldürür. Belleros’u yiyen anlamına gelen, Bellerophontes adını alır. Ephyra’dan sürülen Bellerophontes, Argos kralına sığınır. Kendisine sığınan bu genci öldürmeyi kendisine yakıştıramayan Argos kralı onu Likya kralına gönderir.
Likya Kralı acınacak haldeki bu genci öldürmek istemez. Onu Olympos dağında yaşayan aslan ve keçi başlı, aslan gövdeli, yılan kuyruklu ağzından alevler saçan canavar Chimera ile dövüşmeye gönderir. Bellerophontes, Pegassos adlı kanatlı atına binerek, Chimera ile dövüşmeye gider. Chimera saldırıya geçerken, Bellerophontes; Pegasossos ile havalanır yere inerken, mızrağı ile canavarı yedi kat yerin dibine gömer. Chimera; o gün bu gündür yerin yedi kat dibinden alevler saçmaya devam eder.
Bir başka söylenceye göre, Ephyra Kıralının oğlu Hipponus, bir gün avlanırken yanlışlıkla kardeşi Belleron’u öldürmüş. O günden sonra Hipponus’a, Belloron’u yiyen anlamında Bellerophon adını takmışlar. Bellerophon yaşadığı bu talihsiz olaydan sonra, Tiryns kralı Proitos’a sığınır. Kral Proitos’un güzel karısı Ante, yakışıklı kahraman Bellerophon’a aşık olur. Yiğit ve kahraman delikanlı kralın karısının bu aşkına karşılık vermez. Aşkına karşılık bulamayan Ante kocasını, Bellerophon’a karşı kışkırtır. O’nu öldürmesini ister. Kral çok kızmasına rağmen, elini konuğunun kanına bulamak istemez. Bir pusula yazar ve Bellerophon’un elin tutuşturarak, hısımı olan Lykia kralı Lobetes’e gönderir. Pusulada, delikanlının kraliçeye sarkıntılık ettiği ve bu nedenle öldürülmesi gerektiği yazılıdır. Her şeyden habersiz Bellerophon, Lykia’nın başkenti olan Xantos daki kralın sarayına ulaşır. Kral Lobates konuğunu karşılar ve dokuz gün dokuz gece ağırlar. Onuncu gün kral, damadı Proitos’dan gelen mektubu ister. Mektubu okuyan kral konuğunun öldürülmesi gerektiğini anlar ama elini kana bulamak istemez. Bellerophon’u Lykia ülkesinde dehşet saçan, Olympos dağının eteklerinde yaşayan Chimeria canavarına gönderir.
Canavar ile tek başına savaşamayacağını anlayan Bellerophon, tanrılardan yardım ister. Tanrılar, bu genç savaşçıya Pegasus’u gönderir. Pegasus kanatları olup uçabilen bir attır. Atın üzerinde kendisine doğru doludizgin Bellerephon’un geldiğini gören canavar doğuya doğru kaçmaya başlar. Karşıdan denizin göründüğü bir yamaçta Bellerephon, Chimeria’yı mızrağı ile öldürür. Chimeria son nefesinde ağzından alevler saçar. İşte o günden bu yana olimpos’un yamaçlarında yüz yıllardır yanan alevler Chimeria’nın ağzından saçtığı alevlerdir.
Bellerophontes’in zaferini kutlamak için Olympos’da bir yarış düzenlenir. Yarışçılar Chimeria’nın alevleri ile meşalelerini tutuşturup Akdeniz kıyısındaki Oliympos kentine doğru koşarlar. Böylece farklı spor dallarında düzenlenen yarışmaların sembolü haline gelen Olimpiyat Meşalelerinin ilk ateşi yakılmış olur.
Çıralı’nın günümüzde bilinen hikâyeleri bu şekilde anlatılıyor. Bölgemize gelen turistlerin ilgi odağı durumundaki Yanartaş’ın kıymetini, Yanartaş’ın üzerinde tasarruf sahibi olan Milli Parklar biliyor mu diye soracak olursanız maalesef bilmiyor. Yanartaş’a çıkmak için yaklaşık yarım saat civarında yürürsünüz. Sürekli yokuş yukarı tırmanırsınız. Yollara taşlardan basamaklar oluşturulmaya çalışılmış ama basamağın birinin yüksekliği elli altmış santimetre yüksekliğinde, bir diğerinin yüksekliği yirmi santimetre civarında. Elli altmış santimetre yüksekliğinde bir basamağa çıkabilecek bir canlı yaptırmış olmalı bu basamakları. Yukarıya tırmanırken bazı yerlerde taş döşendiğini görürsünüz. O taşlar hiç döşenmese daha iyiymiş. Bazı ziyaretçiler ya çıkarken kayıp düşüyor ya da inerken düşüp sakatlanıyor. Yapılan tek doğru iş belirli mesafelere konan çöp kovaları. Bu çöp kovaları sayesinde tırmanış patikasının etrafı çöplük olmaktan kurtarılmış.
Yanartaş’a gündüz tırmanıyorsanız daha az sorun yaşıyorsunuz. Gece tırmanıyorsanız işiniz çok daha zor. Zaten Yanartaş’ın güzelliği de gece kendini gösteriyor. Bu nedenledir ki, alevlerin yeryüzü ile buluştuğu yamaçlar sabaha kadar turist kaynardı. Son gelinen yıla kadar. Milli Park yıllık kesilen bilet tutarı miktarında bir ihale bedeli belirleyip buranın işletmesini ihale ile kiraya veriyordu. Buranın işletmesini yapan esnaf arkadaş Milli Park’a ödediği kira bedelini çıkarabilmek için ailecek vardiyalı yirmi dört saat çalışıyorlardı. Bu işi yıllarca sürdürdüler ama hep kendilerinden ekonomik değerleri eksilterek. En sonunda ekonomik açıdan dayanacak güçleri kalmadı. İki bin yirmi yılında ihaleye girmediler, Yanartaş’ın işletmesini Milli Park kendisi yapmaya başladı. Günümüzdeki durumunu bilmiyorum.
İki bin yirmi yılı yaz ayında misafirlerim gelmişti. Akşam Yanartaş’a çıkaracağımı, spor giyinmelerini tembih ettim. Akşam yemeğinden sonra araçlar ile yukarıya tırmanma yolunun başlangıcı olan bilet satış noktasına vardık biletlerimizi aldık. Peşimizden bir gurup öğrenci geldi bilet satış noktasına. Öğrencilerden bir tanesinin sırtında sırt çantası vardı. Milli Park görevlisi sırt çantası ile yukarıya çıkamayacağını söyledi öğrenciye. Aralarında tartışma çıktı. Görevli baktı öğrenciye laf yetiştiremiyor; “Yukarıya çıkmak zaten saat yirmi ikiden sonra yasak, beni daha çok kızdırırsan seni yukarı göndermem.” diye tehdit etti. Saatte yirmi bir otuz civarında. Öğrenciler yukarı çıkmaktan vazgeçip geri döndüler.
Son yıl Yanartaş’a gelen ziyaretçilere toplamda ne kadar bilet kesildi bilmiyorum ama tahmin ediyorum ki en kötümser bir tahminle beş yüz bini geçiyordur. Ziyarete gelen yerli veya yabancı turist ile kavga edeceğinize, o giriş kapısına vardiyalı görevli çalıştırmak çok mu zor. Eğer oraya tahsis edeceğiniz görevlilerin parası biletten çıkmıyorsa, ihaleye verirken o rakamları kiralayana nasıl dayatıyorsunuz. Dahası saat yirmi ikiden sonra yukarı çıkış yasağı ne saçmalıktır. Yanartaş’ın güzelliği zaten gece saat yirmi ikiden sonra ortaya çıkıyor. Bölgeye gelen turistler özellikle akşam yirmi ikiden sonra Yanartaş’a çıkıyor. Gündüz çok fazla rağbet görmüyor.
Bölge sit alanı olabilir. Yasal olarak tırmanma patikasını çok fazla onaramazsınız belki ancak mevcut durumunu daha da iyileştirebilirsiniz. Beton basamaklar dökün demiyorum. Basamak yükseklikleri eşit olan yine taş toprak ile çok az harç kullanarak düzgün basamaklar oluşturun. Zirve ile başlangıç noktası arasındaki yüksekliği ölçüp tırmanışı eşit basamaklara bölmek çok zor olmasa gerek. Eğer yapılabiliyorsa kısa mesafede de olsa düz yürüyüş bantları oluşturun.
Gece Yanara çıkanlar genelde ellerindeki telefonun ışığı ile yukarı çıkıp iniyor. Patika yolu bilenler veya nasıl olduğunu öğrenenler önceden yanlarına küçük LED el fenerleri alarak patikadan tırmanıyor. Tırmanma patikasının dağdan tarafına voltajı düşük, güneş enerjili yerden aydınlatmalı bir ışıklandırma sistemi yapmak çok mu imkânsız. Yazdıklarımın yapılamaması için bir neden varsa bir tabelaya yazın girişe asın. Ziyarete gelen herkes de bilsin. Biz de bilelim.
Milli Park! Yıllardır Yanartaş tan para kazanıyorsun. Bir yıllık kazancını da oranın çıkış patikasının iyileştirilmesine harca. Ziyaretçiler de verdiği paranın karşılığını alabilsinler. Kayıp düşüp sakatlanacaklarına, sağ salim çıkıp inebilsinler.
Türkiye’de eşi benzeri olmayan bir doğa güzellik Yanartaş. Bir benzerinin Atina civarında olduğu söyleniyor, hatta yapay olduğunu falan duymuştum. Gidip görmedim. Ama daha mütevazı olanı Azerbaycan Bakü yakınlarında var. Toprak bir tepenin en alt yamacında düzlük ile yamacın eğiminin başladığı belirli bir bölgede topraktan çıkıp kendiliğinden yanan alevleri görüyorsunuz. Doğalgaz olduğunu anlamak çok zor değil. Çünkü yakın civarlarında petrol sondajları var. Ana yolda seyahat ederken görebiliyorsunuz.
Petrol ülkesi olmadığımız halde doğanın bize sunduğu, Anadolu’nun eşsiz değerlerinden sadece birisi olan ve bölge turizmine katkısı tartışılamayacak Yanartaş’ın daha da bakıma ihtiyacı var. Çıkış yolunun düzenlenmeye ihtiyacı var. Bu güne kadar görülmeyen bu eksiklik en kısa zamanda giderilir umarım.

1960’lı yıllarda, Kıbrıs adasında Türklerden daha çok nüfusa sahip oldukları için kendilerini Kıbrıs’ın aslanları ilan eden, astıkları astık, kestikleri kestik, pervasızca Kıbrıs Türküne katliam ve soykırım uygulayan Rumlar, Kıbrıs konusunda yalnız kalmış görünüyor. Umutlarını, hayallerini, geleceklerini ve Kıbrıs adasının sahibi olmak hayallerini bağladıkları güçlü dağlara arka arkaya karlar yağmış aradan geçen 60 yıl içinde.
Dönemin Rum lideri Makarios’un 1977 yılında yaptığı “Müzakereleri binbir bahane ile ipe un sererek, Türkiye’nin ekonomik siyasi ve askeri açıdan zayıf düşeceği güne kadar uzatacağız, o gün Türkiye’nin arkasına bir tekme de biz vurup adadan ve garantörlükten atacağız ve adanın tek hakimi olacağız” vasiyetini, ondan sonra makama oturan Kyprioanu yerine getirdi.
Kyprioanu’dan sonra makama seçilen Yorgo Vasiliu, iş adamı olduğu için kısa yoldan çözüme gitmeyi ve Türklerin eşit ortaklık haklarına sahip olduğu Gali Fikirler dizisinin altına imza atmaya yeltenince, Kıbrıs Rum Ortodoks Kilisesi’nin Aforoz tehdidi, Rum Ulusal Konseyinin de vetosu ile karşılaşınca vazgeçti.
Vasiliu sonrası başa geçen Glafkos Klerides, kurt bir siyasetçi olduğundan hayallerin, varsayımların peşine düşmedi. Koltuğa oturduktan çok kısa bir müddet sonra Avrupa Birliğine (AB) üye olma ve AB’nin yardımı ile Kıbrıs adasının hakimiyetini ele geçirme hedefini kendine rehber aldı, stratejisini de belirleyip yürürlüğe koydu.
AB’nin “Sorunlu devletler, sorun çözülene kadar AB üyeliğine kabul edilemez” kuralını ve 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının amir maddesi olan “Kıbrıs Cumhuriyeti, garantörlerinin tümünün üye olmadığı bir birlikteliğe üye olamaz” engelini nasıl aşacağını kara kara düşünürken Almanya’nın periferik ülkeleri AB üyesi yapma girişimi ekmeklerine yağ sürdü. Yunanistan “Ya Kıbrıs Cumhuriyeti üye kabul edilir, ya da ben genişlemeyi durdururum” tehdidini masaya koyunca, Hristiyan Birliği olan AB, Rumları 2004 yılında üyeliğe kabul etmek zorunda kaldı.
1992 yılında Klerides’in başlattığı AB’ye üyelik süreci bir sonraki Rum lider Tassos Papadopulos döneminde üyelikle sonuçlandı. Rumlar AB’yi arkalarında hissetmeye başlayınca horozlanmaları, efelenmeleri de artmaya, kendilerini dokunulmaz hissetmeye başladı.
Adanın çevresindeki denizlerin kendilerinin olduğunu iddia edip -Türkiye’nin haklarını yok sayarak- araştırmalar başlattılar. Akıllarınca komşu ülkelerle Türkiye karşıtı ittifaklar kurup, Türkiye’yi bölgeden koparma ve kendi kıyılarına hapsetme girişimleri başlattılar. Türkiye’nin kıta sahanlığı haklarını yok sayıp, sözde bölgesel müttefikleri ile birlikte kendilerine ait olmayan bölgeden çıkaracaklarını ümit ettikleri doğalgazı EastMed diye adlandırdıkları proje ile AB’ye göndermenin hayallerini kurmaya başladılar.
Yunanistan’ın siyasi entrika ile Adalar Denizi ve Doğu Akdeniz’de sözde Sevilla Haritası ile kabul ettirmeye çalıştığı egemenlik hakları, tüm bu horozlanmanın üstüne tüy dikti.
Yeni seçilen Rum lider Hristodulidis, müzakere tarihine göz atmış ve Türkiye’nin bölgesel bir güç olduğu, Yunanistan ve Kıbrıslı Rumların uğruna AB’nin ve ABD’nin, Türkiye’yi karşılarına almak istemediği gerçeğine vakıf olmuş olacak ki, “Kıbrıs sorunun çözümü Brüksel’in elinde” açıklaması yaptı.
Şimdi, bırakın anaları Yunanistan ile birlikte Türkiye’ye kafa tutmayı, yanlarında AB olsa bile karşı duramayacaklarını çok iyi biliyorlar.
Bu nedenle de, AB’den, ABD’den, BM’den, siyasi yardım dileniyorlar, Türkiye’ye baskı yapmaları için yalvarıyorlar.

Küresel iklim değişikliğinin sebep olduğu önemli olaylardan biri de kuraklıktır. Kuraklık, azalan yağışlar ve artan sıcaklıklar nedeniyle oluşan, tüm doğal kaynakları etkileyen ve su varlığını tehdit eden bununla beraber, önemli ekonomik, sosyal ve çevresel etkileri olan doğal afet türüdür. Azalan yağışlar ve artan sıcaklıklar kuraklığın sürekliliğini ve olası olumsuz etkilerini arttırmaktadır.
Bu nedenle, günümüzde; dünyada ve ülkemizde, karşılaştığımız küresel ölçekte en büyük sorunlardan birisi olan kuraklık, bugün gelinen nokta itibariyle fiziksel ve doğal çevre, kent yaşamı, kalkınma ve ekonomi, teknoloji, tarım ve gıda, temiz su ve sağlık olmak üzere hayatımızın her aşamasını etkilemektedir. Kuraklık ile mücadele süreci, bu afetin çok yavaş başlaması aylar ve hatta yıllar boyu çok geniş alanları etkilemesi sebebiyle diğer doğal afetlere göre çok daha zordur. Etki derecesi, süresi ve zamanının tahmin edilmesi son derece zor olan kuraklığın etkileri, insan faaliyetleri ile de yakın ilişkilidir. Kuraklık başlangıç ve bitiminin belirlenmesinin güçlüğü nedeniyle diğer doğal afetlerden farklıdır.
Yavaş yavaş kuvvetini artırır ve olay sona erdikten yıllar sonra bile etkisini devam ettirebilir. Kuraklığın etkileri genellikle ilk olarak tarımda görülür ve yavaş yavaş diğer suya bağımlı sektörlere yayılır. Tarım sektöründe kuraklığın anlamı, diğer sektörlerden daha farklıdır. Çünkü bitkiler için yıl içerisinde yağan toplam yağıştan çok, büyüme dönemlerinde bitki kök bölgesinde var olan su daha önemlidir. Dolayısı ile bitkilerin çıkış ve gelişme döneminde ihtiyaç duydukları suyun toprakta bulunamaması, tarımsal kuraklık olarak adlandırılmaktadır. Ülkemizin, küresel ısınmanın muhtemel etkileri açısından, risk grubu ülkeler arasında yer aldığı, gelecekte özellikle Akdeniz ve İçanadolu bölgelerimizin iklim değişikliğinden daha çok etkileneceği tahmin edilmektedir.
Tarımsal kuraklığın olumsuz etkilerini azaltmak, kuraklık olmadan önceki dönemlerde alınacak tedbirler ve kuraklığın yaşandığı dönemlerde yapılacak doğru planlamalarla mümkündür. Bu nedenle, kent planlamada ve sürdürülebilir afet yönetimi süreçlerinin ortak öznesi durumunda olan iklim değişikliği ve tarım sektörü etkileşimi politika ve stratejilerin geliştirilmesi sürecinde öncelik verilmesi gereken konulardan biridir. Ülkemiz bağlamında yola çıkarsak, gerek iklim değişikliği konusuna gerekse sonuçları konusunda politikaların ivedilikle hayata geçirilmesi gerekmektedir.
Bireysel olarak su tüketimine yönelik farkındalığın artırılması ve su kullanımına yönelik özellikle yerel yönetimlerden başlayarak daha sonra ülke politikasına dönüşecek önlemlerin alınması ve bunların gerekli yasal yaptırımlarla dönüştürülmesi önem arz etmektedir. “Su Hayattır” iki kelimden oluşan bu tanım ne kadar önemli bir gerçeği hiç lafı uzatmadan bize sunmaktadır. Dünya üzerindeki tüm medeniyetler su kenarlarında veya suya en yakın bölgelerde konumlanmıştır. Zengin ülke toprakları dediğimiz alanlar öncelikle doğal maden kaynaklarından ziyade su potansiyeline göre değer görmüştür.
Bu denli yaşamın ana parçası olan suyun kaynağı yağışalardır. Özellikle yer altı sularının oluşumuna neden olan kar yağışlardır. Mevsiminde alınması gereken kar ve yağmur yağışı yeterli düzeyde olmaz ise bundan ilk etkilenecek olan bitkisel ve hayvansal üretim sektörüdür. Buda direk olarak bizlerin öncelikli içme suyuna ve buna bağlı olarak gıdaya erişimi noktasında sıkıntıların baş göstermesine neden olacaktır.
O nedenle kış aylarında “havalar ne güzel tıpkı yaz gibi” derken bir kez değil bin kez oturup düşünelim. Deprem, kuraklık, yanardağ patlaması, tusunami ve buna benzer doğa olaylarının tanımlamaları ve insanoğlunu etkileyeceği alanlar farklı olabilir ama gerekli tedbirler alınmazsa hepsinin sonucu aynıdır. İnsanoğlu için FELAKETTİR…