Tarihi belge ve kaynaklara göre; uzun süre Balkanlar’da kargaşa ortamı yaşandı. Bu coğrafya da yaşayanlar bilhassa azınlık Türkleri yıllarca huzura hasret kaldığı bir gerçektir. Bu gerçekleri İslâm ülkeleri duymamazlıktan, Avrupa İnsan Hakları görmemezlikten geldi. Uzun yıllar Balkanlarda devam eden insanlık dışı davranışlardan rahatsız olanların feryatlarını kimse duymadı ve hiç kimse görmek istemedi.
Başta Türk Tarihi, Balkan Tarihi ve Avrupa Tarihi ön yargısız ve tarafsız olarak okunup incelendiğinde uzun süren Balkan savaşlarının gerçek nedenleri ve derin izlerini bu gün bile görmek mümkün olur. Balkanlar da esen savaş rüzgarları zaman zaman fırtınaya ve kasırgaya dönüştü. İnsanların ruhsal yapıları bozuldu. Yıllar boyu devam eden göçler, bölünen veya parçalanan aileler çok büyük acı, üzüncü ve keder içinde yaşamaya mecbur edildi.
Balkan savaşları sonunda devletler yıkıldı. Yeni yeni devletler kuruldu. Dost olan iki komşu ülke: öyle zaman oldu ki bir gecede birbirlerine savaş ilân edip işgal etmeye başladı. Bazı Balkan ülkelerinin yönetimleri değişti. Yeni rejimler uygulanmaya başlandı. Balkanlar da yaşayan bir kaç ülkenin insanları gerçekleri aramaya başladı. Demokrasi uğruna diktatörler yıkıldı. Bütün bunlar pek kolay olmadı. Bugünkü barışın sağlanması için maddi ve manevi çok büyük kayıplar verildi. İnsanlar sefalet içinde sürüklenip durdu. Bir kısmı mahkum oldu. Genel bir bakış açısı sonunda yapılan özet bir değerlendirmeye göre: Bütün bu olup bitenler pek kolay olmadı. Yukarıda da açıklandığı gibi Balkan devletlerinin bazılarında devlet tarafından göçlere zorlandı. Azınlıkların can kayıpları oldu.
İnsanlar yaşamlarını sürdürürken yanlı kararlarla bağından, bahçesinden, tarlasından, evinden en önemlisi doğup büyüdüğü yurdundan oldu. Yıllar boyu Balkanlarda yaşayan Türkler çeşitli bahanelerle hep göçe zorlandı. Bağlı oldukları devlet yönetimi tarafından mallarına, mülklerine el konuldu. Bir çoğu sebepsiz yere tutuklandı. Yaşlılarla yapılan sohbetlerde kitaplara sığmayacak kadar uzun ve mısralarla ifadesi çok zor olan acıların çekildiği bilinir. Yıllar geçse de o zor günler unutulmaz.
Bilhassa Balkan Türklerinin uzun yıllar özlemini çektiği barışın sağlanması. Güvenli yaşam ortamı ve sosyal hakların verilmesi. İnsanlar arasında dil, din, renk ve ırk ayırımı yapılmadan birbirini sevmesi, saygı duyması veya hoşgörülü davranmasının zor olmadığı görülmüş olması gerekir. Balkanlar da yaşayanlar veya göç edenler hiçbir zaman geçmişi unutmayıp geleceğe daima barış duyguları ile bakıp barışın korunması için tüm sorunların çözümüne çalışın derim. Bilindiği gibi geçmişte: Balkanlar’da hep fırtınalar esti. Hatta zaman zaman fırtınalar savaş kasırgasına dönüştü. Balkanlar yerle bir oldu. Büyük oranda Türkler tarafından yeniden imar edildi. Hanlar, hamamlar, medreseler yapıldı. Kalelerle korundu. İnsanlar arasında hiç ayrım yapılmadan eğitildi. İnsanlara özgürlükler verildi. Huzur sağlandı, Adalet uygulandı. Bunların unutulmaması gerekir. Zamanla fitne fesat devamlı insanlar arasında gerginlik yaratmaya devam etti. O dönemlerde fitne, fesat ve dil, din veya ırk ayırımı yapanlar önlenemediği için devamlı olarak yalan kazanları kaynatıldı. Balkan halkları arasında ayırım körüklendi.
Sosyalizm şerbeti çok kısa zamanda halklar arasında huzur kaçırmaya başlayıp bölünmeyi hızlandırdı. Komşu ülkeler arasında gerginlik yaratıldı. Barış bozuldu. 21. yüzyılda huzur ortamı yeniden yakalandı. Bugün yapılacak iş insanların yaşamına devam edebilmesi için ekonomik ve diğer alanlarda ortak çalışmaların, ayırım yapılmadan yapılmasıdır.
Günümüzde barışla beraber gelen huzur ortamının değeri gayet iyi bilinmeli. Barışın devam etmesi için insanlık adına, insan hakları en iyi biçimde büyük bir özenle korunmalıdır. M.K.Atatürk’ün dediği gibi “Yurtta sulh, cihan da sulh” sözü barışın birinci ilkesi olmalı ve bu hiçbir zaman unutulmamalı görüşündeyim.
