Yeni dünya düzeninde Azerbaycan, özellikle üç sebepten dolayı dikkatleri
üzerine çekmiştir. Bunlar: jeostratejik yönden Orta Asya ve Kuzey Kafkasya`ya
giriş kapısı olması, Orta Asya devletleri için Avrupa`ya geçiş güzergâhı üzerinde
bulunması ve büyük miktarda petrol ve gaz rezervlerine, buna bağlı olarak da
ciddi ekonomik potansiyele sahip olmasıdır. Azerbaycan`ın tarihi coğrafi
konumu ve jeopolitik önemi, aynı zamanda Güney Kafkasya`ya küresel çapta
ilginin artmasının da başlıca sebebidir. Petrol ve doğal gaz kaynakları günümüz dünyasında doğa ile toplum arasında dengenin oluşmasında hayati öneme sahiptir. Bu kaynakların verimli kullanılması kadar, geleneksel arazilerde tükenmesi faktörü de son derece rahatsız edicidir. Buna göre de, günümüzde ekonominin enerji miktarı ve enerjinin verimli kullanımı, devletin gelişim düzeyinin mühim belirleyicilerindendir.
Şahdeniz 2 sahasında çıkarılacak doğalgazı Türkiye ve Avrupa’ya taşımak üzere geliştirilen Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı Projesi (TANAP) ve Trans-Adriyatik Boru Hattı (TAP) ile ilgili nihai yatırım anlaşmaları Azerbaycan’da imzalandı. Azerbaycan`da Haydar Aliyev Merkezi`nde düzenlenen törende, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev`in yanı sıra birçok ülkeden devlet ve hükümet başkanları hazır bulundu.
Dünyanın en büyük enerji projelerinden biri olan Şahdeniz Projesi’nin bölgenin enerji haritasını değiştireceğini belirten Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, “Projenin tamamlanmasıyla Azerbaycan gazının Avrupa’ya ulaşmasını sağlamış olacağız.” dedi. Proje, AB’nin enerji güvenliğini artıracak. Nihai yatırım kararının neticesinde, Azerbaycan ve Gürcistan’dan geçen Güney Kafkas Boru Hattı’nın genişletilmesi, Türkiye üzerinden geçecek olan TANAP ve Yunanistan, Arnavutluk üzerinden İtalya’ya geçecek olan Trans-Adriyatik Boru Hattı’nın inşa edilmesi planlanıyor. Bu projeler ve ek olarak Bulgaristan’a Türkiye veya Yunanistan üzerinden doğalgaz taşıyacak olan boru hatları da tamamlandığında, Avrupa’ya doğalgaz taşıyacak Güney Gaz Koridoru gerçekleşmiş olacak. Şahdeniz 2 projesi, Hazar Denizi’nde birbirine köprü ile bağlı olan iki platformun inşa edilmesi, denizin altında 26 kuyunun açılması ve Sangaçal terminalinde yeni üretim ve kompresör tesislerinin inşa edilmesi ana unsurlarından oluşuyor.
İkinci fazın hayata geçmesi ve Güney Kafkas Boru Hattı’nın genişletilme çalışmalarının maliyeti 28 milyar dolar. Şahdeniz sahasından üretilecek olan ilk aşamada 16 milyar metreküp doğalgaz, toplamda 3.500 km taşınarak, Türkiye, Gürcistan, Yunanistan, Bulgaristan ve İtalya’da milyonlarca tüketiciye ulaşacak. İlk gaz akışının 2018 yılının sonlarına doğru, Türkiye ve Gürcistan’a yapılacak ihracat ile gerçekleşmesi bekleniyor. Avrupa’ya taşınacak ilk doğalgazın ise 2019’da yapılması hedefleniyor. “Şahdeniz-2” projesi tarihte bugüne kadarki en büyük yatırımlardan bir kabul ediliyor. Ön değerlendirmelere göre, proje için gerekli yatırım tutarının 40 milyar doları aşacağı tahmin ediliyor ve bu tutarın yarıdan fazlasını Azerbaycan finanse edecek. Yaklaşık 1,2 trilyon metreküp rezerve sahip olduğu tahmin edilen havzadan, “Şahdeniz-2” projesi çerçevesinde doğal gaz üretimine 2018 yılında geçilmesi bekleniyor.Bölge çok önemli kazanımlar elde edecek.
Türkiye’nin enerji ihtiyacı için bu proje çok önemlidir. Şahdeniz-2 bu projesinden 200 milyar dolar gelir bekleniyor. Şahdeniz-2 çerçevesinde Azerbaycan doğal gazının Avrupa’ya satışına ilişkin imzalanan anlaşmalardan beklenen gelir ise yaklaşık 200 milyar dolar. Proje kapsamından çıkarılan Azerbaycan doğalgazı Türkiye’ye 2018, Avrupa’ya ise 2019 yılında ulaşacak. Atılan imzalarla Azerbaycan’ın Şahdeniz 2 havzasından çıkarılacak olan doğal gazın Gürcistan üzerinden Trans-Anadolu Projesi (TANAP) ile Türkiye’ye, daha sonra da TAP projesiyle Avrupa’ya ulaştırılması hedefleniyor. İnşası 2017’de tamamlanması planlanan proje ile başlangıçta yıllık 16 milyar metreküp doğal gazın nakledilmesi bekleniyor. 2023’te bu kapasite 23 milyar, 2026’da ise 31 milyar metreküpe kadar çıkacak. İlk aşamada taşınacak 16 milyar metreküplük doğal gazın 10 milyarı Avrupa’ya nakledilirken, 6 milyar metreküpü ise Türkiye’ye verilecek.
Azerbaycan ve Gürcistan toprakları içinde Güney Kafkasya Boru Hattının kapasitesinin artırılması, Türkiye topraklarından geçecek olan Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattının (TANAP) ve Yunanistan’la Arnavutluk üzerinden geçerek İtalya’ya uzanacak Trans Adriyatik Boru Hattının (TAP) yapımı ile ilgili projelerin gerçekleştirilmesini sağlayacak. Bu projeler, doğalgazı Bulgaristan’a taşıyacak altyapı ile birlikte, Avrupa’ya yeni bir Güney Doğalgaz Koridoru açacak. Şahdeniz-2 projesi kapsamında denizde 26 adet sualtı kuyunun açılması, ayrıca, köprü ile birbirine bağlanacak iki sondaj iskelesinin yapımı, karada ise Sengeçal’da yeni teknik işleme ve basınçlandırma tesislerinin inşası öngörülüyor. Doğalgazın Türkiye’ye 2018 yılı sonunda, Avrupa’ya ise 2019 yılında ulaştırılması bekleniyor.Şahdeniz havzasından yılda 16 milyar metreküp doğalgaz çıkarılması ve yaklaşık 3 bin 500 kilometre uzunluğundaki boru hattı ile nakledilerek Gürcistan, Türkiye, Yunanistan, Bulgaristan ve İtalya’daki nihai tüketicilere ulaştırılması planlanıyor.
Şahdeniz havzasından halihazırda günlük 55 bin varil kondense gaz çıkarıldığı, ikinci aşamanın devreye alınmasıyla bu rakamın 120 bin varile çıkacağı kaydedildi. SOCAR ve konsorsiyum ortakları arasında, ayrıca, Şahdeniz projesi kapsamındaki Ürün Paylaşım Anlaşmasının (PSA) süresinin 2048 yılına kadar uzatılması konusunda anlaşma sağlandı. Yatırım tutarı 40 milyar doları aşacak dev proje kapsamında çıkarılacak Azerbaycan doğalgazı Türkiye`ye 2018`de, Avrupa`ya ise 2019 yılında ulaşacak. Azerbaycan`da Haydar Aliyev Merkezi`nde düzenlenen törende, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev`in yanı sıra birçok ülkeden devlet ve hükümet başkanları hazır bulundu.“Ekonomik işbirliğini artıracak. Bu değişim ve dönüşümden bu ülkeler de paylarını alacak. Biz Türkiye olarak her zaman olduğu gibi pozitif, olumlu yaklaşımımızı devam ettiriyoruz“ diye konuştu.Rusya, AB`ye doğalgaz ihracatında şu anda tekel durumunda bulunuyor. AB`nin, enerji kaynaklarını çeşitlendirme doğrultusunda attığı adımlar arasında bünyesinde TANAP ve TAP`ın da bulunduğu `Güney Gaz Koridoru` da bulunuyor.
Azeri gazını Avrupa`ya taşıması planlanan TANAP ve TAP, AB için Rusya doğalgaz kaynaklarına ciddi alternatif olarak görülüyor. Aynı zamanda bu proje Avrupa için dönüm noktasıdır. TAP projesi, doğalgazda Rusya’ya bağımlılığı azaltmak isteyen AB açısından da büyük önem taşıyor. Brüksel’de AB Komisyonundan yapılan açıklamada da Şahdeniz 2 konsorsiyumunun 2019 yılı sonundan itibaren on milyar metreküp doğalgaz sevkiyatı yapma konusunda nihai karara vardığı bildirildi. AB’ye gönderilecek bu on milyar metreküpe ek olarak transit ülke Türkiye de hattan altı milyar metreküp doğalgaz çekecek. AB Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso bu adımı memnuniyetle karşıladıklarını belirterek bunun Avrupa enerji güvenliğinin güçlendirilmesi yolunda kapıları açacak stratejik bir anahtar olduğunu kaydetti. Bakü’deki imza törenine katılan Avrupa Komisyonu’nun enerjiden sorumlu üyesi Günther Oettinger de doğalgaz sevkiyatında güney koridorunun hayata geçirilmesi kararının gerçek bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Oettinger koridorun daha da genişletilmesiyle gelecekte bu koridordan AB doğalgaz ihtiyacının yüzde 20’ye varan oranlarda karşılanabileceğini kaydetti.
Dünyada yaşanan mali krize rağmen, son yıllarda Azerbaycan ekonomisi çok önemli bir oranda büyümüştür. Küresel mali krizin tetiklediği ekonomik durgunluk ortamında, bu durum, olağanüstü bir gelişmedir. Bugün Azerbaycan`ın imajı dünya kamuoyu nezdinde yükselmiştir.
Azerbaycan pratik katkılarıyla, dünya birliğine layık bir itibarlı aktör olduğunu kanıtlamış ve hak ettiği yeri almıştır.
