Pazar, Mayıs 9, 2021
tr
Ana Sayfa GENEL Bütçe dışı fon uygulamaları ve Türkiye Varlık Fonu (1)

Bütçe dışı fon uygulamaları ve Türkiye Varlık Fonu (1)

  Günümüzde bütçenin klasik fonksiyonlarından ziyade modern fonksiyonları ön plana çıkmıştır. Bütçenin ekonomik ve sosyal fonksiyonları, liberalleşme sürecinin de etkisiyle özellikle 1980’li yıllardan itibaren bütçenin modern fonksiyonları olarak ele alınmıştır. Günümüzde spesifik anlamda ekonomik istikrarın veya iktisadi dengenin sağlanmasına yönelik olarak kullanılan bütçe, genelde üretimin etkin kullanılması kalkınma ve büyümenin gerçekleşmesine yönelik olarak da kullanılmaktadır. Diğer bir deyişle bütçe; ülke ekonomi politikalarının yapısal ve fonksiyonel birer aracı olarak karşımıza çıkmaktadır. Günümüzde hükümetler, söz konusu fonksiyonları yerine getirebilmek için bütçe içi ve bütçe dışı fonları da uygulamaya koymaktadır.
Anahtar Sözcükler: Fon, Varlık Fonu, Bütçe, Bütçe İçi Fon, Bütçe Dışı Fon
                                                       Abstract
  Nowadays, the modern functions of the budget have come to the forefront comparing to classical functions. The economic and social functions of the budget have been considered as the modern functions of the budget, especially since the 1980s, with the influence of the liberalization process. Today, in a spesific sense, the budget which is used to provide economic stability or economic equilibrium is a crucial instrument for development and growth and more efficient use of production. In other words, budget emerges; as structural and functional economic policies of the country. Today, governments are also putting in- budget and extra-budgetary funds in place to fulfill their respective functions.
Key Words: Fund, The Asset Fund, Budget, Exrta Budgetary Funds,
Internal Budgeraty Funds
Giriş
  Bütçe; yürütme, yargı ve yasamanın görevlerine yer verilerek devletin tahmini geliri ile gideri arasındaki dengeyi gösteren belgedir. Başka bir ifadeyle bütçe; kamu kesiminin gelecek bir dönemdeki kaynak-harcama arz-talep dengesini ortaya koymakta ve böylece ekonominin bütünü için sağlanan toplam arz ve toplam talep dengesinin önemli bir parçası olmaktadır. Dolayısıyla kamu kesiminin ekonomik bir planı niteliğindedir. Piyasa ekonomilerinde özel kesim yönünden genellikle bir anlamda planlamaya gerek duyulmaksızın ekonomi kendi rotasında işlemesine rağmen, kamu kesimi yönünden belirli alanlarda planlama zaruri olmuştur. Bununla beraber bütçe, hukuki özellik taşıması ve reel ekonomik dengeleri yansıtması bakımından temel bazı hususlarda “kalkınma planları”ndan ayrılır. (Premchard, 1984: 38 ). Aslında bütçelerin asıl amacı gerçekleştirilmek istenen ekonomik büyüme ve kalkınmadır.
  Giderek artan kamu harcamalarının yıllar itibariyle artmasının nedenleri arasında elde edilmek istenen ekonomik büyüme ve hedeflenen milli gelir yer almaktadır. Bu amaçları gerçekleştirebilmek için hükümetler bütçe dışı fon uygulmasına başvurarak ekonomik istikrarı sürekli kılmayı amaçlamaktadırlar. Türkiye’de bütçe dışı fon uygulaması geçmişten günümüze azalmasına rağmen, kullanım alanlarında bir daralma söz konusu değildir. Hükümetler bütçede oluşan darlık nedeniyle ve kamuya kaynak aktarma arayışı içine girdiğinde veya amaçlamış olduğu sipesifik projeleri gerçekleştirebilmek için bütçe dışı fon uygulamalarına gitmiştir. 1980’li yıllar, bütçe dışı fonların yarattığı çoklu hazine sistemine geri dönüş yılları olmuştur. Çoklu hazine sisteminin en zararlı yönü, merkezi hazinenin gelirlerinin dağılması, gider önceliklerinin kaybolması, belirli gelirlerin belirli giderlere ayrılması nedeniyle zorunlu olan bir takım giderlerin yapılamaması ve bütün bunların sonucunda kamu yönetiminde mali disiplinin ortadan kaybolmasıdır. 1994 ve 2001 krizlerini hazırlayan temel etmenler arasında bu fonların olduğu da yadsınamaz bir gerçektir. (Eğilmez, 2006).
  Konumuz olan bütçe dışı fonları ele almadan önce bütçe içi fonlara kısaca değinmekte yarar vardır. Gelirleri tamamen bütçe kaynaklarından elde edilen ve ödeneklerin çeşitli faaliyetler arasında dağıtım yetkisinin ilgili kuruluşa bırakıldığı fonlara, bütçe içi fon adı verilir. Genellikle bütçe içi fonların ödenekleri Maliye Bakanlığı bütçesine konulur. Bu fonların yasal dayanağı Muhasebe-i Umumiye Kanunu’nun maliye bütçesi’ne “yedek ödenek” konulmasını ön gören maddeleridir. Bütçe içi fonlar’ın diğer ortak özellikleri harcamalarının normal kamu harcamalarıyla aynı mevzuat içinde tutulmaları ve dolayısıyla da Sayıştay denetimine tabi olmalarıdır. Bütçe içi fonların ayrı saymanlıkları yoktur. Bütçe içi fonlar, idari, mali ve hukuki yönden çok farklı özellik göstermezler. Bütçe içi fonların aslında “özel ödenek” şeklinde düzenlenen bir yapısı vardır. Bunun yanında bütçe içi fonlar yine de bütçe ilkeleriyle uyumlu değildir. 197 Sayılı Kanun gereğince trafik hizmetleri geliştirme fonu, mahalli idareler fonu, 3238 Sayılı Kanun gereğince savunma sanayii destekleme fonu ve mahalli idareler fonu gibi fonlar bütçe içi fonlara örnek olarak gösterilebilir. (Akça, 1998:35).
  Son yıllarda giderek artan fonlar, bütçe içi fonlardan ziyade bütçe dışı fonlar olarak karşımıza çıkmaktadır. Bütçe dışı fonlardan en önemlileri şunlardır: Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşfik Fonu, Özelleştirme Fonu, Savunma Sanayii Destekleme Fonu, Tanıtma Fonu ile yeni uygulamaya konulan güncelliğini ve tazeliğini koruyan ve farklı kesimler tarafından eleştiriye konu olan Türkiye Varlık Fonu’dur. (Coşkun, 1989:76)
  -Savunma Sanayi Destekleme Fonu: Söz konusu fon, 1985 Tarihli 3228 Sayılı Yasa ile kurulmuştur. Kanunun amacı, modern savunma sanayinin geliştirilmesi ve TSK’nın modernizasyonun geliştirilmesidir. Bu kanunla yapılması öngörülen iş ve işlemlerde, 1050 Sayılı Muhasebe-i Umum Kanunu ve 832 Sayılı Sayıştay Kanunu’nun hükümleri uygulanmamaktadır. Söz konusu fon çoğunlukla devlet gelirleriyle ve genel bütçe ödenekleriyle karşınmaktadır. (Coşkun, 1989:78-79)
Söz konusu fonun gelirleri artırılarak Türk Silahlı Kuvvetleri; güçlü Türkiye, güçlü ordu yolunda ilerlemektedir. TSK böylece, yurt içindeki güvenlik politikalarını ve uluslararası devletler arenasında yükselen konumunu pekiştirmeyi amaçlamaktadır.
  – Kamu Ortaklığı Fonu: 1984 Tarihli ve 2983 Sayılı Yasa ile Kamu Ortaklığı Fonu kurulmuştur. Kanunda belirtilen işlerin yapılması ve fonun kullanımı; Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi tarafından yerine getirilmesi öngörülmüştür.Söz konusu fonun uygulanmasında da 1050 Sayılı Muhasebe-i Umum Kanunu ve 832 Sayılı Sayıştay Kanunu’nun hükümleri uygulanmamaktadır. Fonun gelirleri çoğunlukla devlet gelirleriyle ve genel bütçe ödenekleriyle karşınmaktadır.
  -Toplu Konut Fonu: Söz konusu fon, 1984 Tarihli ve 2985 Sayılı Kanunla kurulmuştur.Bu fon, ülkemizde konut ihtiyacının karşılanmasını ve konut yapanların uyacakları usulleri düzenlemektedir. Kanun’un uygulama usul ve esasları çıkarılacak bir tüzükle düzenleneceği öngörülmüştür. Fonun en önemli gelir kaynakları; fona kaynak sağlamak maksadıyla çıkarılacak hazine kefaletini haiz döviz veya Türk Lirası esaslı tahvillerin satışından elde edilecek gelirlerdir. Bunun yanında söz konusu fon için, geniş çapta vergi mahiyetinde olan veya devlet alacağı şeklinde olan gelirlerden bazıları da kaynak olarak tahsis edilmiştir. Bu kanunla yapılması öngörülen iş ve işlemlerde, 1050 Sayılı Muhasebe-i Umum Kanunu ve 832 Sayılı Sayıştay Kanunu’nun hükümleri uygulanmamaktadır. Söz konusu fonun bütçesi çoğunlukla devlet gelirleriyle ve genel bütçe ödenekleriyle karşınmaktadır.(Erginay, 1984:191).
  -Tanıtma Fonu: Söz konusu fon, 1895 tarihli ve 3230 Sayılı Yasa ile kurulmuştur. Kanun’un amacı; ülkemizi yurt içinde ve yurt dışında tanıtmaktır. Söz konusu fon, T.C. Merkez Bankası nezninde ve Başbakanın emri ve onayı üzerine faaliyetlerinin sürdürülmesi öngörülmüştür. Fona yüklenen en önemli görev, milletlerarası kamuoyunu memleketimizin menfaatlari doğrultusunda yönlendirmektir.
  -Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) : Söz konusu fon bağımsız olarak faaliyetlerini sürdürmektedir. Fon Kurulu’nun almış olduğu karar doğrultusunda, bu fon; her hangi bir merciden veya makamdan veya kişilerin etkisi altında faaliyetlerini sürdüremez. TMSF’nin 30/06/2016 tarihi itibariyle TL olarak Bilançosu yani Aktif Toplamı= 28.338.275.528,00 TL ‘dir. (TMSF, 2016: 13)…..

YORUM YAP

Please enter your comment!
Please enter your name here

SON HABERLER

TİKA’dan Gürcistan’daki çiftçilere destek

Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı(TİKA) tarafından Gürcistan'da Zugdidi Belediyesine bağlı 8 köyde Gürcistan'daki savaş mağduru 55 aileye tarım işlerinde kullanılmak üzere; mini traktörler,...

Diyanet İşleri Başkanlığından Gürcistan’da Ramazan ayı yardımı

T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfı tarafından Ramazan ayı nedeniyle hazırlanan yardım paketleri, Gürcistan Müslümanlar İdaresi ve Tiflis Büyükelçiliği-Din Hizmetleri Müşavirliği tarafından...

Ticaret Bakanı Mehmet Muş: “Türkiye’nin ihracatını artırmak”

Cumhurbaşkanlığı'nın 21.04.2021 tarih ve 31461 sayılı(Mükerrer) Resmi Gazetede yayınlanan 2021/193 sayılı kararına göre; Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan'ın görevine son verilmiş ve bu suretle boşalan...

SON YORUMLAR

error: Content is protected !!